FIAT X 1/9 – klasyk do kupienia

Historia FIAT-a X 1/9

FIAT X 1/9 powstał jako dwumiejscowy samochód sportowy o silniku umieszczonym centralnie. Za projekt nadwozia odpowiadało Bertone, włoska firma znana ze stylistyki i produkcji karoserii. Pierwsze auta budował Fiat w latach 1972–1982, a następnie produkcję prowadziło Bertone do 1989 roku.

Koncepcja X 1/9 odpowiadała zaostrzającym się wymaganiom bezpieczeństwa na rynku amerykańskim. Prototyp wyróżniał się formą nawiązującą do motorówki: niskim, klinowym profilem i kabiną dla dwóch osób. Sztywny panel dachu można było zdemontować i schować w przednim bagażniku, dzięki czemu samochód łączył cechy zamkniętego coupé i targi.

Na początku X 1/9 trafiał przede wszystkim do Europy oraz Wielkiej Brytanii jako następca Bertone Spidera 850. Konstrukcja z poprzecznie ustawionym zespołem napędowym za kabiną oraz napędem tylnych kół stanowiła zasadniczy element charakteru tego modelu.

Rozwój modelu X 1/9

Wczesne FIAT-y X 1/9 otrzymały silnik 1290 cm³ z jednym wałkiem rozrządu w głowicy i aluminiową głowicą. W gamie występowały również jednostki 1500 cm³; najmocniejsze odmiany osiągały 85–86 KM. Stosowano ręczne skrzynie biegów, w tym przekładnię pięciobiegową.

Po przejęciu produkcji przez Bertone w 1982 roku model był oferowany jako Bertone X1/9, z modernizowanymi detalami. Końcową wersję nazwano Gran Finale; była prezentowana w salonach w latach 1989–1990.

Na rynku amerykańskim można wyróżnić trzy etapy zmian. Samochody z 1974 roku miały czterobiegową skrzynię i były bliskie odmianom sprzedawanym na innych rynkach. Od 1978 roku stosowano charakterystyczne „drabinkowe” zderzaki, a od 1986 roku wprowadzono zmiany karoserii, wtrysk paliwa i pięciobiegową skrzynię, co wiązało się z normami emisji spalin, szczególnie w Kalifornii.

Co wyróżnia FIAT-a X 1/9

Najważniejszą cechą X 1/9 jest układ centralny silnik – napęd tylnej osi. Poprzeczne ustawienie silnika i skrzyni za kabiną pozwoliło stworzyć krótkie, nisko osadzone auto o sportowych proporcjach. Dwumiejscowe nadwozie targa ma demontowany panel dachowy, który przewozi się w przednim bagażniku.

Na wyposażenie techniczne składają się cztery hamulce tarczowe z układem hydraulicznym. W zależności od wersji spotyka się stalowe lub aluminiowe obręcze, a także sportowo zestrojone bądź wzmacniane zawieszenie. W niektórych wersjach nie montowano fabrycznie katalizatora.

X 1/9 był także podstawą konstrukcji sportowych. W 1973 roku na salonie w Genewie pokazano Filipinetti X1/9 rozwijający 130 mph; powstały również wyścigowe projekty Abarth X1/9 oraz Dallara X1/9.

Dane techniczne FIAT-a X 1/9

Wersje szczególne i samochody pochodne

Bertone X1/9 to określenie późniejszych samochodów budowanych przez Bertone od 1982 roku. Wyróżniają je modernizowane detale względem aut produkowanych wcześniej przez Fiata.

Gran Finale był końcową wersją produkcyjną X1/9, oferowaną w salonach w latach 1989–1990.

Poza samochodami seryjnymi powstały projekty o charakterze sportowym: Filipinetti X1/9, Abarth X1/9 i Dallara X1/9. W Wielkiej Brytanii Faran oferował zestawy do przebudowy X1/9 w postaci montowanej fabrycznie albo do samodzielnego złożenia; podobne zestawy przygotowywały Eurosport oraz niemiecki Schult.

Stan zachowania i kontrola przed zakupem

Przy ocenie FIAT-a X 1/9 warto sprawdzić stopień oryginalności oraz jakość wykonanych prac renowacyjnych. Spotyka się zarówno egzemplarze przeznaczone do odnowienia, jak i auta po kompleksowej renowacji. Dobrze utrzymane lub odrestaurowane samochody nie wykazują podatności na rdzę, dlatego szczególne znaczenie ma udokumentowany stan karoserii.

Cennymi elementami są fabryczna instrukcja obsługi, książka serwisowa i oryginalny zestaw narzędzi. Część samochodów posiada rejestrację ASI albo certyfikat pojazdu historycznego. Warto również zweryfikować dopasowanie i szczelność demontowanego dachu oraz kompletność wyposażenia wnętrza.

Silnik, skrzynia i prowadzenie

X 1/9 korzysta z układu, w którym silnik oraz skrzynia biegów znajdują się poprzecznie za siedzeniami. Napęd trafia na tylne koła, a centralne położenie zespołu napędowego definiuje sposób prowadzenia samochodu. Konstrukcja była ceniona za pewną trakcję i dobre zachowanie w zakrętach.

Wariant 1.3 wykorzystuje silnik 1290 cm³ z pojedynczym wałkiem rozrządu w aluminiowej głowicy. Wersje 1.5 mają pojemność 1500 cm³, a najmocniejsze osiągają 85–86 KM. Pięciobiegowa skrzynia manualna występowała w późniejszych odmianach; amerykańskie samochody od 1986 roku łączyły ją z wtryskiem paliwa. undefined

Nadwozie i wnętrze

Sylwetkę X 1/9 zaprojektowało Bertone. Nadwozie ma wyraźnie klinową linię, nisko poprowadzony przód i krótką kabinę dla dwóch osób. Charakterystycznym rozwiązaniem jest zdejmowany sztywny dach: po demontażu mieści się w przednim bagażniku.

We wnętrzu stosowano sportową kierownicę, deskę rozdzielczą, tapicerkę drzwi oraz siedzenia obszyte skórą lub imitacją skóry. W zależności od wykonania dostępne były fabryczne radio albo przygotowanie do jego montażu, a w wybranych wersjach także elektryczne podnośniki szyb. Samochody występowały w różnych oryginalnych kolorach lakieru oraz na felgach stalowych bądź aluminiowych.

Dokumentacja i status pojazdu historycznego

FIAT X 1/9 funkcjonuje na styku klasycznego Fiata, Bertone i aut o charakterze youngtimera. Dla samochodu zachowanego możliwie blisko specyfikacji fabrycznej istotne są zgodne elementy wnętrza, kompletne wyposażenie oraz dokumentacja. Rejestracja ASI i certyfikat pojazdu historycznego występują w części egzemplarzy.

Podsumowanie: FIAT X 1/9

FIAT X 1/9 to dwumiejscowy samochód sportowy Bertone z centralnie umieszczonym silnikiem, napędem na tylne koła i zdejmowanym dachem typu targa. Produkowany najpierw przez Fiata, a później przez Bertone, występował z silnikami 1.3 i 1.5 oraz ręcznymi skrzyniami biegów. Jego konstrukcję wyróżniają poprzeczny zespół napędowy za kabiną, cztery hamulce tarczowe i klinowe nadwozie z miejscem na panel dachu w przednim bagażniku.