Historia Bentley 4½ Litre

Bentley 4½ Litre powstał z inicjatywy W. O. Bentleya jako mocniejsza ewolucja modelu 3 Litre. Zamiast zwiększać liczbę cylindrów, zastosowano czterocylindrowy silnik rzędowy o pojemności 4,4 litra. Konstrukcja otrzymała podwozie o sportowym charakterze, przeznaczone zarówno do szybkiej turystyki, jak i wyścigów długodystansowych.

Model produkowano od 1927 do 1931 roku, w okresie, gdy zwycięstwa w wielkich wyścigach stanowiły dla producentów ważny argument techniczny i handlowy. Bentley 4½ Litre wygrał 24-godzinny wyścig Le Mans w 1928 roku. Był też związany ze środowiskiem Bentley Boys, kierowców i entuzjastów budujących sportową reputację marki w latach międzywojennych.

Powstawały same podwozia jezdne, które następnie otrzymywały nadwozia od wyspecjalizowanych coachbuilderów. Dzięki temu dwa egzemplarze Bentley 4½ Litre mogą znacząco różnić się sylwetką, układem kabiny i detalami wyposażenia, mimo wspólnej mechaniki.

Rozwój modelu i odmiany

Punktem wyjścia dla 4½ Litre był Bentley 3 Litre. Zachowano ideę dużego, wytrzymałego samochodu o konstrukcji nadającej się do eksploatacji drogowej i startów sportowych, lecz pojemność zwiększono do 4 398 cm³. Wersja turystyczna rozwijała około 110 KM, natomiast wersje sportowe osiągały około 130 KM.

Podstawową odmianą był model wolnossący. Równolegle powstał Bentley Blower, czyli 4½ Litre z mechanicznym kompresorem Roots. W. O. Bentley nie chciał ingerować w sam silnik, dlatego sprężarkę zamontowano na końcu wału korbowego, przed chłodnicą. To rozwiązanie zdeterminowało wygląd auta i odróżnia Blowera od wersji wolnossącej już na pierwszy rzut oka.

W przekazach dotyczących produkcji pojawiają się 665 podwozi wolnossących oraz 55 doładowanych Blowerów. Bez względu na rodzaj nadwozia, kluczowe dla identyfikacji pozostają zgodność numerów podwozia i silnika oraz udokumentowana historia danego egzemplarza.

Najważniejsze cechy Bentley 4½ Litre

• Silnik czterocylindrowy 4 398 cm³ o dużej pojemności jednostkowej.
• Czterobiegowa skrzynia manualna i napęd na tylną oś.
• Podwozie opracowane do szybkiej jazdy na długich dystansach oraz rywalizacji wytrzymałościowej.
• Zwycięstwo w 24h Le Mans 1928.
• Szeroki wachlarz karoserii: Tourer, Open Tourer, Saloon oraz Drophead Coupé.
• Nadwozia wykonywane m.in. przez Van den Plas, Martin Walter Ltd. i Maythorne & Sons.
• Koła szprychowe, często 19- lub 21-calowe, mocowane centralną nakrętką.
• W odmianie Blower: wyraźnie widoczny kompresor Roots przed osłoną chłodnicy.

Bentley 4½ Litre wyróżnia się przede wszystkim połączeniem wyczynowego rodowodu z indywidualnie wykonywanymi nadwoziami. W przypadku tego modelu forma karoserii nie jest dodatkiem do mechaniki: jest jednym z podstawowych elementów określających charakter konkretnego samochodu.

Dane techniczne Bentley 4½ Litre

Bentley Blower i rzadkie nadwozia

Najważniejszą wersją specjalną jest Bentley 4½ Litre Blower. Jego kompresor mechaniczny Roots znajdował się przed chłodnicą, ponieważ W. O. Bentley nie zgadzał się na modyfikację samego silnika. Turystyczny Blower osiągał około 175 KM przy 3 500 obr./min, a wersja wyścigowa około 240 KM przy 2 400 obr./min.

Blower ustanowił w 1932 roku rekord prędkości lądowej, osiągając 222,03 km/h. Oprócz samego układu napędowego o wyjątkowości poszczególnych aut decyduje nadwozie. Szczególnie rzadko spotykane są Drophead Coupé wykonane przez Martin Walter, podczas gdy otwarte Tourery najlepiej eksponują sportowe proporcje długiego podwozia.

Na co zwrócić uwagę przed zakupem

W Bentleyu 4½ Litre najważniejsza jest weryfikacja tożsamości samochodu. Należy porównać numery podwozia i silnika z dokumentacją oraz ustalić, czy jednostka R-Bentley, skrzynia biegów, osie i nadwozie są zgodne z historią egzemplarza. Kompletny, potwierdzony przebieg dziejów auta oraz dokumentacja producenta mają szczególne znaczenie przy samochodzie z indywidualnym nadwoziem.

Warto dokładnie obejrzeć stan karoserii coachbuilt, zwłaszcza połączenia konstrukcji nadwozia, mocowanie składanego dachu, ramę szyby oraz dopasowanie drzwi. W otwartych Tourerach istotne są też kompletność osprzętu: dodatkowych wskaźników, dachu materiałowego, elementów szyb i centralnie mocowanych kół szprychowych.

W odmianie Blower trzeba potwierdzić zgodność instalacji doładowania z właściwą specyfikacją. Widoczny przed chłodnicą kompresor jest cechą konstrukcyjną tego wariantu, a nie uniwersalnym dodatkiem do każdego Bentley 4½ Litre. Przy aucie kwalifikowanym do rajdów historycznych przydatne mogą być także dokumenty umożliwiające uzyskanie paszportu FIVA.

Silnik, prowadzenie i wrażenia z jazdy

Wolnossący czterocylindrowy silnik 4½ Litre łączy dużą pojemność z niskimi jak na współczesne standardy obrotami maksymalnej mocy: około 110 KM przy 4 000 obr./min w odmianie turystycznej. Ówczesne testy podkreślały elastyczność tej jednostki. Czterobiegowa przekładnia manualna przekazuje napęd na tylną oś, a zawieszenie wykorzystuje resory piórowe z przodu i z tyłu.

Przy masie około 1 625 kg Bentley nie jest lekkim samochodem sportowym w dzisiejszym rozumieniu. Jego charakter wynika z długiego rozstawu osi, stabilności i precyzyjnego układu kierowniczego. Konstrukcja była pomyślana do utrzymywania wysokiego tempa na długich trasach, co odpowiadało realiom wyścigów takich jak Le Mans.

Blower zapewnia zupełnie inny sposób oddawania mocy dzięki sprężarce Roots. Wersja doładowana była jednak znacznie bardziej paliwożerna; podawane zużycie wynosiło 102 l/100 km. 1. 4½ Litre wolnossący – około 110 KM w wersji turystycznej, czterocylindrowy silnik 4 398 cm³ i klasyczna konfiguracja dla szybkiej turystyki. 2. 4½ Litre Sport – około 130 KM; odmiana o wyraźniejszym przeznaczeniu sportowym. 3. 4½ Litre Blower – kompresor Roots przed chłodnicą, około 175 KM w specyfikacji turystycznej oraz do 240 KM w wersji wyścigowej.

Nadwozie, wnętrze i detale

Bentley 4½ Litre nie miał jednej, obowiązkowej formy nadwozia. Na tym samym podwoziu budowano otwarte Tourery i Open Tourery, zamknięte Saloon oraz Drophead Coupé. Karoserie wykonywali niezależni specjaliści, w tym Van den Plas, Martin Walter Ltd. i Maythorne & Sons. To właśnie nazwisko wytwórcy nadwozia oraz pierwotna konfiguracja w dużej mierze określają indywidualny wygląd samochodu.

Długie proporcje podwozia, pionowa chłodnica, koła szprychowe i centralne mocowania tworzą typowy obraz sportowego Bentleya z końca lat 20. W Blowerze najważniejszym detalem stylistycznym jest kompresor umieszczony przed chłodnicą. Nie jest ukryty pod maską, lecz stanowi dominujący element pasa przedniego.

We wnętrzach stosowano wysokiej jakości skórę. Spotykane są dodatkowe zegary, składana szyba przednia i miękki dach. Do kolorów właściwych epoce należą ciemna zieleń, czerń oraz ciemna czerwień.

Dokumentacja i udział w imprezach historycznych

Bentley 4½ Litre może kwalifikować się do udziału w prestiżowych rajdach historycznych, w tym Mille Miglia. Przy takim wykorzystaniu znaczenie ma autentyczność samochodu, ciągłość dokumentacji i zgodność istotnych zespołów z historią podwozia. Paszport FIVA może stanowić potwierdzenie historycznego charakteru pojazdu.

Model pojawia się również w kulturze popularnej: Ian Fleming wielokrotnie przypisywał Jamesowi Bondowi Bentleya 4½ Litre. W powieściach był to samochód odpowiadający obrazowi Bonda z okresu przed Aston Martinem.

Podsumowanie

Bentley 4½ Litre to przedwojenny samochód o czterocylindrowym silniku 4 398 cm³, ręcznej skrzyni czterobiegowej i sportowym rodowodzie potwierdzonym zwycięstwem w Le Mans w 1928 roku. Wersje wolnossące oferują około 110–130 KM, zaś Blower wyróżnia się sprężarką Roots przed chłodnicą i znacznie wyższą mocą. Przy wyborze konkretnego egzemplarza decydujące są: oryginalność podwozia i silnika, historia nadwozia coachbuilt, kompletność wyposażenia oraz wiarygodna dokumentacja.